Japan zucht onder een enorme schuldenberg en de renteniveaus zijn laag. Reden om Japanse staatsobligaties voorlopig te mijden, vindt Kommer van Trigt, beheerder van obligatiefonds Rorento.

Het lijkt voorzichtig bergopwaarts te gaan in Japan. De economie groeit weer voorzichtig: in het vierde kwartaal met 0,2 procent ten opzichte van het kwartaal ervoor en met 0,7 procent op jaarbasis. Ook is er vooralsnog een eind gekomen aan de hardnekkige prijsdalingen. Dit is mede te danken aan de immense aankopen van Japanse staatsobligaties door de centrale bank; momenteel meer dan 70 procent van de totale jaarlijkse uitgifte. Die opkoopactie maakt deel uit van het rigoureuze beleid dat premier Shinzo Abe zestien maanden geleden heeft ingezet om de economie uit het slop te trekken, ook wel Abenomics genoemd. Dit bestaat uit drie pijlen: monetaire injecties, fiscale stimulans en structurele hervormingen. De eerste pijl van Abe lijkt dus raak geschoten.

Enorme schuldenlast
Maar dat is slechts het begin, waarschuwt Kommer van Trigt, beheerder van obligatiefonds Rorento. "De schuld van Japan bedraagt maar liefst 230 procent van het bruto binnenlands product en is daarmee de hoogste ter wereld. Portugal en Griekenland zijn door de financiële markten voor veel lagere schuldratio's op hun knieën gedwongen, met omvallende banken en lege betaalautomaten tot gevolg."

Dit roept de vraag op waarom Japan in dat opzicht de dans is ontsprongen. Van Trigt ziet twee redenen. "Ten eerste heeft de Japanse overheid nog ruimte om de overheidsfinanciën in het gareel te krijgen, bijvoorbeeld door belastingverhogingen." Hij wijst op de recente btw-verhoging naar 8 procent. Dit tarief is in internationaal opzicht nog steeds ongekend laag, dus er is rek. "Bovendien worden deze belastingen ook echt geïnd, in tegenstelling tot Griekenland", voegt Van Trigt eraan toe. De tweede reden is dat de bulk van de schuld in handen is van de eigen bevolking. Hierdoor blijft externe druk uit. Tegenover de forse tekorten van de overheid staan bovendien grote spaaroverschotten van bedrijven en huishoudens.

Internationale beleggers
Maar die afhankelijkheid van binnenlandse kopers is volgens Van Trigt op termijn in het geding. "De handelsbalans is omgeslagen in een tekort. Daarnaast vergrijst de bevolking in snel tempo en wordt er dan ook minder gespaard. Hierdoor zal Japan in de toekomst meer beroep gaan doen op internationale beleggers."

Het land wil nu al de interesse van buitenlandse partijen wekken voor Japanse staatsobligaties. Maar dat is niet eenvoudig, gelet op de lage tienjaarsrente, van 0,6 procent. Bovendien blijft de vraag of het Japan zal lukken om onder de drukkende staatsschuld uit te groeien. "Dat kan alleen als de economie heel hard groeit of als de overheid heel veel extra inkomsten binnen harkt. Maar dat laatste is lastig zonder de net aangewakkerde koopbereidheid van consumenten te ondermijnen", zegt Van Trigt.

Kwijtschelden
Van Trigt wijst nog op een derde optie, die eenvoudig is, maar uiterst controversieel. De Bank of Japan zou kunnen besluiten om de staatsschuld op haar balans kwijt te schelden. De pijn kan eventueel worden verzacht door geld bij te drukken.

Of Abe zo ver zal gaan, is de vraag. "Maar die mogelijkheid, de twijfels over de houdbaarheid van de staatsschuld en de lage renteniveaus maken beleggingen in Japanse staatsobligaties momenteel weinig interessant."