Veel Nederlanders gaan er vanuit dat ze door de crisis straks niet alleen later met pensioen kunnen, maar straks ook minder te besteden hebben. Pensioenexpert van Robeco Jacqueline Lommen legt uit waarom die vrees terecht is.

De economische crisis heeft volgens veel Nederlanders hun pensioenvoorziening aangetast. Ruim 70 procent van de ondervraagden - werkende Nederlanders tussen de 30 en 65 jaar - verwacht flink minder pensioen te krijgen dan voor de crisis. Bovendien gaan ze er vanuit dat ze later met pensioen kunnen dan gepland. Dat blijkt uit onderzoek van marktonderzoeksbureau Ruigrok Netpanel, in opdracht van Robeco.

Onzekerheid over toekomst pensioen

De uitkomsten laten zien dat veel Nederlanders onzeker zijn over hun pensioen. De ondervraagden denken de opgelopen pensioenachterstand ook niet meer in te kunnen lopen voor ze met pensioen gaan. Niet alleen verwacht het merendeel van de ondervraagden dat het pensioen dat ze bij de werkgever opbouwen straks lager is dan gedacht, ook over de AOW-uitkering die ze straks ontvangen zijn Nederlanders onzeker.

Pensioenbewustzijn is goed

Het is een goede zaak dat Nederlanders meer pensioenbewustzijn tonen, zegt Jacqueline Lommen in reactie op het onderzoek onder werkenden. Lommen is directeur Europese Pensioenen bij Robeco en nauw betrokken bij het ontwikkelen van een toekomstbestendige pensioenoplossing in Nederland. 'De zorgen van Nederlanders over hun pensioen zijn terecht', zegt Lommen.

Risico's pensioen verschuiven naar werknemer

Mensen moeten zich volgens Lommen goed realiseren dat de risico's rond het pensioen geleidelijk steeds meer naar de werknemer verschuiven. 'Werkgevers en pensioenfondsen vangen de klappen niet langer op. Pensioenregelingen zullen in de toekomst steeds minder garanties bieden.' Eventuele tekorten, bijvoorbeeld als de levensverwachting verder toeneemt, moeten worden opgevangen door de deelnemers. Iedereen moet zich op deze veranderingen voorbereiden, zegt Lommen. 'Verdiep je in je pensioensituatie. Bereid je erop voor dat er in de toekomst vaker zelf moet worden gespaard en belegd voor een goed pensioen.'

Pensioensysteem is sterk maar niet flexibel

Ze benadrukt dat de problemen rond het pensioensysteem echter al van ver vóór de crisis dateren. 'De crisis heeft de problemen wel meer zichtbaar gemaakt. Nu worden eindelijk de noodzakelijke maatregelen genomen. Ons pensioensysteem heeft last van de Wet van de remmende voorsprong.' Het wereldwijd bewonderde Nederlandse pensioenstelsel is sterk en gedegen, maar heeft moeite met veranderen. 'Vergelijk het met een dinosaurus', zegt Lommen. 'Een sterk en slim dier, dat is uitgestorven omdat het zich niet kon aanpassen.'

Oorzaak van problemen pensioenfondsen

De werkelijke oorzaak van de problemen in het pensioenstelsel ligt veel verder in het verleden, zegt Lommen. 'Dertig jaar geleden was al duidelijk dat de levensverwachting toenam en mensen dus langer een pensioenuitkering zouden gaan ontvangen.' Daar is in de berekening van de pensioenpremies echter onvoldoende rekening mee gehouden. Dat de rente structureel zou gaan dalen in vergelijking met het hoge niveau in die jaren was ook waarschijnlijk. 'We hebben met zijn allen simpelweg niet genoeg betaald voor het pensioen. Bij de pensioenfondsen is het vet langzaam van de botten verdwenen en zijn tekorten ontstaan.'

Stortingen werkgevers in de pensioenkas onhoudbaar

De werkgevers hebben echter de ergste klappen opgevangen, legt Lommen uit. 'Zij hebben de afgelopen jaren extra premies in de pensioenpotten gestort. Bij sommige ondernemingen zelfs bijna 50 procent bovenop de brutosalarissen. Dat is onhoudbaar. Die premies drukken rechtstreeks op de bedrijfsresultaten. Door nieuwe internationale boekhoudregels komen de pensioenverplichtingen ook nog eens expliciet terug op de bedrijfsbalans. Dit alles werd pijnlijk duidelijk toen de crisis bedrijven dwong scherp op de kosten te letten.'

Fiscale vrijstelling pensioenen drukt op overheidsbegroting

Ook de overheid speelt een rol in de versobering van het pensioenstelsel. Werknemerspensioenen in Nederland zijn internationaal gezien erg riant. De Nederlandse overheid betaalt door het bieden van fiscale vrijstellingen mee aan het werknemerspensioen. De kosten die met de vrijstelling zijn gemoeid, drukken echter steeds zwaarder op de overheidsbegroting. Reden om de fiscale faciliteiten vanaf januari 2015 flink te beperken. De AOW-leeftijd was al eerder verhoogd. De wal heeft het schip gekeerd, concludeert Lommen. Ze ziet dat nu ingrijpende maatregelen worden genomen om de AOW en de werknemerspensioenen toekomstbestendig - en vooral beter betaalbaar - te maken.