Het pensioen van zo’n 5,6 miljoen mensen wordt dit jaar gekort. Dat komt doordat bij zo’n zeventig pensioenfondsen de dekkingsgraden te laag zijn, zo meldde de Nederlandsche Bank eind januari. Los van deze kortingen, moeten alle werknemers rekening houden met een lagere pensioenopbouw in de toekomst. Want het kabinet werkt maatregelen uit om de pensioenregels te versoberen. Voor pensioendeskundige Rolf Hermans van Robeco is het beeld helder: ‘Mensen zullen steeds meer zelf sparen voor hun pensioen. ’ Hij legt uit waar we aan toe zijn.

Iedereen heeft het over versobering van het pensioen, maar wat staat ons in de praktijk te wachten met de kabinetsplannen?
‘Hoeveel lager het pensioen van iemand straks is, hangt van een aantal zaken af. Allereerst van de pensioenregeling. Gaat het bijvoorbeeld over een eindloonregeling (het pensioen is gebaseerd op het laatstverdiende loon, red.)? Of is er een middelloonregeling (hierbij is de pensioenuitkering gebaseerd op het gemiddelde van het in de afgelopen jaren verdiende loon,  red.)? Bij een middelloonregeling is het maximumpercentage dat iemand per jaar aan pensioen kan opbouwen, hoger dan bij een eindloonregeling.
 
Hoeveel lager het pensioen wordt, hangt verder af van het salarisniveau en dan vooral de vraag of dat boven de 100.000 euro uitkomt. De pensioenpremie voor het loon boven dit bedrag is niet meer fiscaal aftrekbaar. Ook leeftijd is van invloed op de pensioenopbouw. Daarbij gaat het specifiek over het aantal jaren pensioen dat volgens de nieuwe afspraken opgebouwd zal worden. Jonge mensen zullen het gros van hun pensioenopbouw moeten doen volgens de soberdere regels.‘

Kunt u een praktijkvoorbeeld geven?
‘Neem een medewerker die start met de opbouw van zijn pensioen en minder dan 100.000 euro per jaar verdient. Hij heeft een pensioen volgens een middelloonregeling. Deze medewerker zou jaarlijks 2,15 procent van zijn uiteindelijke pensioen hebben opgebouwd. Door het regeerakkoord is dit jaarlijks 0,4 procent minder, dus 1,75 procent. Deze medewerker bouwt daardoor 18,6 procent minder pensioen op gedurende zijn werkzame leven.’

Een verschil van bijna 20 procent. Kunnen werknemers rekenen op enige compensatie op dit gebied?
‘Er wordt wel gesproken over het repareren van de pensioenversobering. Dit zou bijvoorbeeld via het brutoloon kunnen plaatsvinden. Dit zal in de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers worden meegenomen. Dergelijke maatregelen hebben immers direct invloed op het pakket van arbeidsvoorwaarden van medewerkers.’

Kunnen werknemers zelf iets doen? Kunnen ze zelf extra pensioen opbouwen?
‘Steeds meer mensen zijn zich bewust van de lagere pensioenopbouw. Veel van hen verkennen de mogelijkheden van de zogeheten derde pijler. Dit is het deel van de pensioenopbouw waarbinnen individueel pensioen kan worden opgebouwd. Niet iedere werknemer heeft de ruimte hierin volledig benut. Als er sprake is van een aantoonbaar pensioentekort, dan kan men fiscaal aantrekkelijk pensioensparen.

Als er geen pensioengat is, wat kun je dan doen?
Mensen kunnen ook zelf sparen in box 3. Daar zitten wel nadelen aan. Afhankelijk van de veronderstellingen kan een pensioenopbouw via box 3 zo'n 50% lager uitvallen. Dat komt door een drietal redenen. Allereerst loopt de werknemer ieder jaar 1,2% rendement mis door de vermogensrendementsheffing in box 3. Ook ontbreekt in box 3 de mogelijkheid van het fiscale voordeel via de omkeerregeling (d.w.z. dat de pensioenpremie-inleg belastingvrij is en de uitkering wordt belast). Tot slot mist een werknemer bij zelf sparen de kostendrukkende collectiviteit van een regeling.