Het 65-jarige China mag trots zijn op wat bereikt is, maar vooral op het gebied van de democratisering is er nog wel wat te doen.

In de Basic Law uit 1997 is een democratiseringsproces beschreven dat zijn beslag moet krijgen in een universeel stemrecht vanaf 2017. In dat jaar zal er een nieuwe Chief Executive (burgemeester) gekozen worden door het volk. In het verleden werd deze gekozen door de Verkiezingscommissie, die bestond uit 1.200 leden uit zogenaamde functionele kiesdistricten. Alle beroepsgroepen zijn hierin vertegenwoordigd, plus een paar honderd politici. Als je zakenlui met gevestigde belangen vraagt om te kiezen, krijg je uiteraard een tamelijk conservatieve verkiezingsuitslag. De Chinese autoriteiten zijn daar ook wel blij mee. Onlangs heeft Beijing haar interpretatie van de democratie aan de Hongkongse regering gegeven. Hierin wordt de Verkiezingscommissie omgevormd tot de Nominatiecommissie. Deze draagt drie kandidaten voor die brede steun genieten van de Commissie, en dus van Beijing. Het brede publiek mag zijn stem op een van deze kandidaten uitbrengen. Dit is uiteraard geen echte democratie en daarom zijn mensen de straat op gegaan. De goed georganiseerde en vredelievende groep demonstranten heeft zijn tenten midden op straat opgezet. Bij de politieacties met traangas in de eerste dagen van het oproer hebben de demonstranten zich verdedigd met paraplu’s. Daaraan heeft de protestactie haar geuzennaam te danken: de ‘paraplu-revolutie’.

Onvrede en wantrouwen
Eigenlijk zijn er twee verschillende acties aan de gang. De ene richt zich principieel op de interpretatie van democratie en op hervormingen van het kiesstelsel. De andere actie, naar mijn mening veel breder gedragen, komt voort uit onvrede en diep wantrouwen tegenover burgemeester CY Leung en zijn ambtenarenstaf die niets doen aan de sociale problemen in de stad. Inkomens van de middenklasse stijgen al jaren niet of nauwelijks, terwijl de kosten van levensonderhoud en vooral die van huisvesting maar doorstijgen.

De inflatie was gemiddeld 4% in de afgelopen vijf jaar en de huizenprijzen zijn over die periode jaarlijks 12% gestegen. Er is weliswaar een minimumloon ingevoerd (drie euro per uur), maar daarvan kan een normaal mens de huur niet betalen. Een afgestudeerde mag rekenen op een startsalaris van circa 20.000 euro. Wie een woning zoekt, kan nu terecht in de buitenwijken voor een flat van 16 (!) vierkante meter, die 150.000 euro moet kosten. Wie dichter bij de stad wil wonen in een leefbare flat van 80 vierkante meter, betaalt al gauw 2 miljoen euro of een huur van 4.000 euro per maand.

Plutocratie
Dat de huidige burgemeester ook niet van plan is zijn oren te laten hangen naar een echt democratisch proces, werd afgelopen week pijnlijk duidelijk. In een interview zei hij dat een open verkiezing beheerst zou worden door de helft van de bevolking die minder dan de mediane 1.400 euro per maand verdient (‘en dat willen we natuurlijk niet’, kon je hem daarbij horen denken). De burgemeester zelf is gekozen door 689 stemmen te winnen in de verkiezingscommissie en dat is op een totaal van zeven miljoen inwoners 0,01% van de stemmen. Hongkong is succesvol geworden als een ongebreideld kapitalistische stad en dat moet in zijn ogen niet veranderen. Dit plutocratisch principe is niet alleen schokkend, maar zal ook niet gesteund worden vanuit Beijing waar men op zoek is naar een ‘harmonieuze samenleving’.

Eerste stappen op weg naar democratie
Het gebrek aan democratische cultuur maakt de besprekingen tussen overheid en studenten extra moeilijk. Men is niet gewend te bekvechten en kinderen worden niet opgevoed om hun leiders ter discussie te stellen. Je moet gewoon luisteren. Er bestaat geen cultuur waarin de leiders met de ondergeschikten om tafel gaan zitten om een compromis te bereiken. Daarom komen partijen zo moeilijk nader tot elkaar: men herhaalt beleefd de standpunten en er verandert niets. Hoe triest het ook is, Hongkong zal geen democratie worden (en China voorlopig ook nog niet), maar een betere burgemeester moet toch wel mogelijk zijn. Wat te verwachten? Allereerst gaat de politie vermoedelijk met geweld de geblokkeerde straten schoonvegen. Vervolgens zal er een zeer beperkte concessie worden gedaan in de samenstelling van de Nominatie-commissie. Ten slotte zal CY Leung na verloop van tijd wel het veld moeten ruimen. De demonstranten krijgen daarmee niet hun zin. Niettemin is het prachtig om van zo nabij China’s eerste stappen op weg naar democratie mee te maken.

Deze column verscheen eerder in DFT