In deze rubriek belicht Lukas Daalder op geheel eigen wijze de meest interessante, informatieve en intrigerende grafieken uit de financiële wereld.

opkomst-dienstensector--maar-hoe-zit-het-met-de-industriele-sector-grafiek.jpg 
http://uk.businessinsider.com/new-global-economic-order-services-versus-infrastructure-2016-5

Bij deze grafiek gaat het in eerste instantie om de stijging van de rode lijn. Deze lijn geeft weer hoeveel procent van de totale werkgelegenheid in de dienstensector plaatsvindt. Hierbij wordt voor de verandering eens niet gekeken naar de Amerikaanse cijfers, maar gaat het specifiek om de werkgelegenheid van de hele wereld. Wat blijkt: een steeds groter deel van de werkgelegenheid vindt plaats in de dienstensector.

Consequenties
Wat zijn de consequenties van die gestage stijging? We hebbenons ten onrechte ongerust gemaakt over de zwakte die we het afgelopen jaar in de industriële sector hebben gezien: deze is niet belangrijk genoeg meer om de wereldeconomie in een recessie te duwen. Daarnaast wordt gesteld dat we in de toekomst minder volatiliteit zullen gaan zien in de conjunctuur, omdat de dienstensector minder volatiel is dan de industriële sector. En daarnaast: door deze verschuiving in de toekomst een lagere productiviteitsgroei zullen gaan zien. Kortom: nogal belangrijk als het allemaal waar blijkt te zijn.

Lagere productiviteit, die geef ik ze
Nu vind ik eigenlijk alleen dat laatste argument steekhoudend: die lagere productiviteit. Tenzij robots een echte opmars gaan maken, is het best wel moeilijk om bijvoorbeeld een kapper, of een kok in een restaurant productiever te maken. Sterker nog: hoe meet je arbeidsproductiviteit van dat soort banen? Gaat het om het aantal maaltijden, of knipbeurten, of is de kwaliteit daarvan belangrijker? Zo ja, hoe komt zoiets teug in de productiviteitscijfers? Het is moeilijk te zien hoe de kappersgilde gemiddeld per jaar 1,5% productiever zal worden. Die 1,5% is de productiviteitsgroei die je in ontwikkelde landen voor de gehele economie op de langere termijn hebt gezien.

Redelijk stabiel
Maar dan die verlaagde volatiliteit. Als ik me niet vergis, was de laatste wereldrecessie (2008-2009) toch een redelijk volatiel gebeuren (de sterkste recessie sinds de jaren ’30?) en daarin stond de bankensector centraal: laat dat nou net de dienstensector zijn. Nu kun je zeggen dat dat de regel is die de uitzondering bevestigt, maar de dood van de conjunctuurgolf is wel vaker - ten onrechte - aangekondigd. Het ligt nu eenmaal in de menselijke aard om op sommige momenten te veel te investeren, te optimistisch te zijn en dat leidt vervolgens tot spanningen die tot een recessie leiden. Of dat in de industrie nou wezenlijk anders is dan in de dienstensector, vraag ik me sterk af. Voor sommige diensten (denk aan leraren, ambtenaren) zal de volatiliteit inderdaad lager liggen, maar voor de meer commerciële diensten zie ik geen wezenlijke verschillen.

Groter belang industrie!
Dan kom ik bij dé reden waarom ik deze grafiek heb gekozen: het belang van de industriële sector is de afgelopen jaren helemaal niet afgenomen! Die blauwe lijn, die het aandeel van de werkgelegenheid van de industriële sector weergeeft, is helemaal niet stabiel, maar laat juist een stijging zien! Was in 2000 nog zo’n 20% van de beroepsbevolking van de wereld werkzaam in deze sector, in 2016 was dat opgelopen naar 24%. Geen spectaculaire stijging wellicht, maar het is er in elk geval wel eentje die haaks staat op de gesuggereerde trend van continue uitholling van de industriële sector als werkgever. In de ontwikkelde landen is die trend wellicht waar, maar kennelijk worden er in de opkomende landen per saldo banen gecreëerd.

Nieuwe trend of tijdelijke opleving?
Begin van een nieuwe trend, of slechts een tijdelijke opleving? Eerlijk gezegd zou ik het ook niet weten, maar het is in elk geval een interessante nuancering dat die industriële sector steeds minder belangrijk wordt: wellicht hebben we de bodem inmiddels bereikt.

Lukas Daalder is Chief Investment Officer Investment Solutions bij Robeco.