Forse koersschommelingen getuigen van nervositeit op de beurs. Het is daarom niet verwonderlijk dat beleggers kijken naar de volatiliteit van aandelen, als zij de risico's proberen in te schatten.

Een toonaangevende graadmeter voor volatiliteit is de VIX-index. Deze weerspiegelt de verwachte beweeglijkheid van opties op de S&P 500 van de grootste Amerikaanse bedrijven. Hoe hoger deze index noteert, hoe forser de koersuitslagen naar verwachting zullen uitpakken. Omdat de VIX stijgt in tijden van onrust, wordt deze ook wel angstindex genoemd. Deze graadmeter zegt veel. Maar niet alles. Vijf misverstanden.

1. Een hoge volatiliteit geeft een indicatie over de richting van de markt
Wie denkt dat de VIX iets zegt over de richting waarin koersen zich bewegen, heeft het mis. Wel verloopt een daling in de aandelenmarkten over het algemeen sneller dan een stijging, omdat sprake is van nervositeit. Een hoge VIX-index gaat daarom meestal gepaard met een koersdaling.

2. De VIX weerspiegelt altijd de realiteit
De markt heeft altijd gelijk, wordt vaak beweerd. Maar beleggers verliezen in hun emotie weleens de realiteit uit het oog, met paniekverkopen tot gevolg. Belangrijke gebeurtenissen leiden soms tot heftige koersbewegingen. Maar als het stof is neergedaald, kalmeren de beurzen veelal weer.

3. De markt is structureel beweeglijker geworden
Tussen 1990 en de uitbraak van de kredietcrisis in 2008 bedroeg het gemiddelde niveau van de VIX-index 19,04 punten. Na een periode van hoge volatiliteit is de index het afgelopen jaar in rustiger vaarwater gekomen. De laatste tijd schommelt de VIX rond de 13 punten, een historisch laag niveau. De forse uitslagen in de eerste jaren van de kredietcrisis zitten echter nog vers in ons geheugen. Hierdoor denken we ten onrechte dat de markten structureel beweeglijker zijn geworden.

4. Forse koersschommelingen duiden op een verhoogd risico
Het echte risico voor beleggers is een permanent koersverlies. Hiervan is geen sprake als de koers na een forse daling weer omhoog stuitert. De geschiedenis wijst uit, dat bij een sterke volatiliteit het dieptepunt vaak in zicht is en dat de koersen hierna weer herstellen. Echte beleggingsrisico's ontstaan als een bedrijf er fundamenteel slecht voor staat en in waarde daalt.

5. Een lage volatiliteit staat garant voor een goede nachtrust
Een lage volatiliteit betekent niet dat risico's zijn uitgebannen. Als bijvoorbeeld een geplande overname onverwacht afketst of een bedrijf beleggers verrast met een forse afboeking, kan dat plotseling tot hevige koersuitslagen leiden. Ook vallen 'black swans' nooit uit te sluiten: de zware aardbeving in Japan in 2011 en de aanval op de Twin Towers in New York in 2001. Houd daarom als belegger rekening met uitzonderingen, want deze bevestigen de regel.

Conclusie: het is niet verkeerd om als belegger de VIX in de gaten te houden, maar vaar er niet blind op.