De Schotse Library of Mistakes heeft duizenden boeken over financiële valkuilen verzameld. Doel: beleggers laten leren van de fouten van anderen. Deze blijken namelijk door de eeuwen heen opvallend veel overeenkomsten te vertonen.

Wie wel eens een verkeerde beleggingsbeslissing nam, staat niet alleen. Wereldwijd maken beleggers grote en kleine fouten. Wie de fouten van anderen kent, kan er van leren, zo is de gedachte van de initiatiefnemers van de Library of Mistakes (De Bibliotheek van Fouten). In een bibliotheek in het Schotse Edinburgh brachten ze enkele duizenden boeken over de financiële markten samen. Bezoekers kunnen de financiële geschiedenis, en vooral de fouten daarin, bestuderen. Door de eeuwen heen zijn daar opvallend veel terugkerende misstappen zichtbaar. Niet vreemd, aangezien vooral emoties een valkuil blijken te zijn voor beleggers, die veel minder rationeel handelen dan gedacht. Veel verkeerde beleggingsbeslissingen blijken het gevolg van onder andere kuddegedrag, zelfoverschatting en afkeer van verlies.

Knappe koppen
Neem zelfoverschatting, een trucje van het brein waardoor mensen te optimistisch zijn over gebeurtenissen waar ze zelf bij betrokken zijn. De eigen rijvaardigheid of de winkansen van de favoriete voetbalclub worden daardoor te positief beoordeeld. Dat geldt ook voor de eigen beleggingskwaliteiten. Een klassiek geval hiervan wordt beschreven in het boek When Genius Failed. Een verhaal over de beheerders van het Amerikaanse fonds Long Term Capital Management (LTCM). Deze knappe koppen, waaronder Nobel-prijswinnaars, ontwikkelden een complexe strategie om te handelen op de obligatiemarkten. Toen de succesvolle strategie onder veranderende marktomstandigheden niet werkte, weigerden ze dat lang te erkennen en werden miljarden dollars verlies geleden.

Kuddegedrag
Historische literatuur laat zien dat ook de afkeer van verlies van alle tijden is. Beleggers hebben de neiging om sterker te reageren op verlies dan op winst. Verkopen van een slecht presterende belegging valt velen dan ook zwaar. Psycholoog Daniel Kahneman doet al jaren onderzoek naar deze verliesaversie en legde veel voorbeelden vast in zijn boek Ons feilbare denken (Thinking Fast and Slow). De bibliotheek biedt ook diverse werken die de gevaren van kuddegedrag beschrijven. Hierbij richten beleggers zich sterk op de activiteiten van anderen. Als een markt stijgt (of daalt) vrezen beleggers dat anderen meer of betere informatie hebben dan waarover zij zelf beschikken. Een sterke impuls om mee te doen met de horde. Voorbeeld is de tulpenmanie in ons land in de 17e eeuw, waarbij de prijs van tulpenbollen snel steeg door geruchten over megawinsten. Deze verwikkelingen op de Amsterdamse beurs werden destijds al kleurrijk beschreven door Josseph de la Vega in De Verwarring der Verwarringen.

Zelfkennis
Met de inzichten van nu lijkt het dat veel beleggingsmissers uit het verleden voorkomen hadden kunnen worden door een meer gedisciplineerde benadering van financiële beslissingen. Ook zelfkennis is waardevol. Wie twijfelt aan het eigen handelen, kan er voor kiezen de beleggingsbeslissingen uit te besteden. Bijvoorbeeld door te beleggen in een breed gespreid beleggingsfonds.