Faillissementen zagen we in de afgelopen vijftig jaar alleen maar in ontwikkelingslanden en opkomende economieën. Maar nu staat een rijk OESO-land Griekenland er financieel zo slecht voor dat een bankroet niet uitgesloten is. Wat betekent dat? Hoofdeconoom Leon Cornelissen geeft een spoedcursus ‘Failliete landen’.

Wanneer is een land failliet?
Het faillissement van een land is een feit wanneer het formeel meedeelt dat het de schuldeisers niet langer kan of wil betalen.

‘Niet kan’ begrijp ik, maar hoe zit dat met ‘niet wil’?
Als een land niet langer wil betalen en dat dan ook niet doet, is het technisch failliet.
Maar waarom laat dan niet elk land zich bankroet verklaren? Lekker gemakkelijk!
Zo simpel is het niet. Door een faillissement lijdt een land reputatieschade en krijgt het een slechtere creditrating op de kapitaalmarkt.

Wat betekent dat?
Dat betekent dat een land meer rente over leningen moet betalen, als het na het faillissement de kapitaalmarkt weer betreedt. Een bankroet wordt ook vaak gevolgd door een periode van afnemende handel. En regeringen van failliete landen zagen hun electorale steun met 16 procent dalen. Geen enkele regering hangt zichzelf vrijwillig in zo’n electorale strop.

Als ik failliet ga, komt een deurwaarder beslag leggen op mijn bezittingen. Waarom nemen wij bij een faillissement van Griekenland de rederijen en olijfboomgaarden niet over?
Een staat is soeverein en dus in beginsel immuun. Je kunt geen beslag leggen op de activa van een land. En we kunnen ook geen leger sturen om ons geld op te eisen, dat hebben we met een aantal landen al in 1907 vastgelegd in een verdrag. Landen moeten de oplossing zoeken in een deal, die er meestal op neer komt dat de schulden, of althans een deel daarvan, worden kwijtgescholden.

Hoe komt een land er weer bovenop?
Failliet gaan en je munt in waarde laten zakken, is een recept voor economisch herstel. Een devaluerende munt is samen met een loonstop een mooie manier om je lonen te verlagen en de betalingsbalans op orde te brengen. Na een paar jaar van strakke buikriemen en droog brood is het ergste leed meestal wel geleden.

Maar Griekenland zit in de euro en kan toch geen regie voeren over de waarde van zijn munt?
Nee, dat klopt. Ze hoeven bij een staatsbankroet niet uit de euro te stappen, maar het zou het zichzelf wel gemakkelijker maken in dat geval. Dat is beslist geen pijnloze weg. Er zijn verschillende argumenten waarom de Grieken beter in de eurozone kunnen blijven. Het is in ieders belang geen failed state te laten ontstaan aan de periferie van Europa. Griekenland begrijpt dan ook dat het ver kan gaan. Premier Tsipras en Minister van Financiën Varoufakis kijken nu hóe ver precies.